Het einde nadert voor de Open Hofkerk

april11

Over een week, op zondag 18 april 2021, is de laatste officiële kerkdienst in de Open Hofkerk. Drie maanden geleden is het besluit genomen om te stoppen met de kerkdiensten, de redenen zijn het kleine aantal kerkgangers en de personele en de financiële situatie van de wijkgemeente. Met de sluiting van de Open Hofkerk (officiële naam: De Open Hof, te lezen op de muur achter de toren) wordt een stuk Pendrechtse historie afgesloten. Het zal waarschijnlijk ook het roemloze einde betekenen van de Zondagmiddagmuziek die overigens al een jaar stil ligt vanwege de coronacrisis, het laatste concert was op 8 maart 2020.

Een aantal kerkgangers wil zich inzetten om te bekijken welke activiteiten nog voortgezet kunnen worden, daarvoor is een werkgroep Open Hof in het leven geroepen. Zeker is dat er op iedere eerste zondag van de maand een kleinschalige huiskamerviering zal zijn, de eerste is op 2 mei. Ook enkele andere activiteiten staan op de planning, al is alles nog afhankelijk van de ontwikkelingen rond het coronavirus. Zolang het gebouw nog niet is verkocht zullen de activiteiten daar plaats vinden, daarna is het onderkomen van de aangrenzende Seinpost Slinge de eerste optie.

De Open Hofkerk is één van de drie Pendrechtse kerken, gebouwd in de tijd dat Nederland nog verzuild was. Eerder waren de katholieke Sint Bavokerk en de gereformeerde Christus Triomfatorkerk in gebruik genomen (respectievelijk op 26 juni 1960 en 1 februari 1962), de eerste dienst in de hervormde Open Hofkerk was op 12 mei 1963.
De kerk dankt zijn naam aan psalm 87 waar in het eerste couplet de zinsnede “Hij houdt er open hof” voorkomt, deze psalm werd daarom al spoedig de Open Hofpsalm genoemd. Architect H.W.M. Hupkes speelde hierop in door het gebouw te ontwerpen rondom een binnenplaats (hof) die aan één kant open is (foto links: de maquette), de kerk is gebouwd op de plek van een vroegere boomgaard. De eerste predikant was ds. T.D. van Soest die tot 1977 aan de kerk verbonden zou blijven, in 1964 richtte hij het (in 2009 opgeheven) Open Hofkoor op.

Het pronkstuk van de Open Hofkerk is het Vierdag-orgel maar dat is niet zo oud als de kerk zelf. In de beginjaren werd de gemeentezang begeleid met een elektronisch instrument, het Dereux-orgel, dat op de gaanderij stond. Voor een pijporgel ontbrak het geld, ondanks dat de toenmalige organist Jacques van Oortmerssen al jarenlang pleitte voor de bouw van een “echt” orgel.
Tijdens een dienst, waarbij de kerk stampvol zat, werd van het Dereux-orgel het uiterste gevraagd. Eén van de laatste liederen werd het instrument toch te veel en met een luide knal gaf het de geest. Nadat iedereen van de schrik bekomen was sprak Jacques van Oortmerssen de historische woorden: “Zo, dat is dan dat!” De aanschaf van een nieuw orgel was opeens heel actueel geworden!

Het door H.J. Vierdag in Enschede gebouwde pijporgel is 14 mei 1971 officieel in gebruik genomen. Het orgel heeft 2 klavieren en pedaal; het telt 22 stemmen, een bijzonderheid zijn de horizontaal geplaatste pijpen van het trompetregister. Het houtsnijwerk rond de frontpijpen roept, met bloesems en vruchten, herinneringen op aan de vele boomgaarden van de voormalige Charloisse Polder waarin Pendrecht is gebouwd. De vier paneeltjes voor het borstwerk dragen uit hout gesneden voorstellingen naar de vier coupletten van Psalm 87 die aan de kerk haar naam gaf. Jacques van Oortmerssen werd in 1982 opgevolgd door Jan van Dijk die tot 2017 de vaste organist van de Open Hofkerk zou blijven.
Het orgel was niet alleen bedoeld voor de begeleiding van de gemeentezang maar ook als concertorgel. Het is door de jaren heen door vele organisten bespeeld en het is best wrang dat het instrument nét niet het 50-jarig jubileum als kerkorgel zal halen.

Het voert te ver om de geschiedenis van de kerk in detail te beschrijven, daarom alleen maar een paar punten in vogelvlucht. De ontkerkelijking, die zich al in de zeventiger jaren van de vorige eeuw inzette, leidde tot een terugloop van het aantal kerkgangers. In 1988 ontstond een Samen Op Weg gemeente, een samenvoeging van de hervormde en de gereformeerde gemeente. De diensten werden voorlopig beurtelings in de Open Hofkerk en de Triomfatorkerk gehouden maar na de verkoop van de Triomfatorkerk in 1996 vinden alle activiteiten plaats in de Open Hofkerk, in dat jaar zijn tevens de strak in het gelid staande kerkbanken vervangen door individuele stoelen.

Het aantal kerkgangers blijft teruglopen en in 2007 worden de ontmoetingsruimte en de voormalige pastorie verhuurd aan de Stichting Sonshine die de ruimtes in 2010 aankoopt (nu eigendom van Seinpost Slinge). Voor de kerk is het een ingrijpende verandering want zij houden daardoor alleen de kerkzaal over zodat er een ingrijpende verbouwing nodig was. Het achterste deel van de kerkzaal (onder de gaanderij) wordt de ontmoetingsruimte die met een glazen wand met deuren wordt afgescheiden van de (verkleinde) kerkzaal, de voormalige gaanderij is verbouwd tot kerkenraadskamer en kopieerruimte. Op 23 mei 2010 is met een speciale dienst de vernieuwde Open Hofkerk in gebruik genomen, daarna is er niets meer aan de inrichting veranderd. De tijd zal leren wat er in de nabije toekomst met de kerkzaal en het orgel gaat gebeuren.



Geschreven door: Mario

11/04/2021